Küresel ısınmanın etkisiyle sıcaklıklar her yıl biraz daha artıyor ve sıcak dalgaları artık Türkiye’nin birçok bölgesinde yaz aylarının kaçınılmaz bir parçası. Aşırı sıcaklık herkes için risk oluştururken, özellikle yaşlı bireyler için çok daha tehlikeli olabiliyor. Mevcut sağlık sorunları, kullanılan ilaçlar ve yaşa bağlı fizyolojik değişiklikler, sıcak havanın etkilerini daha da artırabiliyor.
Massachusetts General Hospital’da birinci basamak hekimliği yapan Dr. Wynne Armand, “Sıcak çarpması ve benzeri sağlık sorunlarını erken fark etmek özellikle yaşlılar için hayat kurtarıcıdır” diyor. Bu nedenle, riskleri bilmek ve korunma yöntemlerini uygulamak büyük önem taşıyor.
Yaşlılar Neden Sıcak Havadan Daha Fazla Etkileniyor?
Yaş ilerledikçe vücudun ısıya verdiği tepki değişir. Bu durum, yüksek sıcaklıklarla baş etmeyi zorlaştırır. Etkili olan faktörlerin bazıları şunlardır:
Terleme kapasitesinin azalması: Terleme, vücudun doğal soğutma sistemidir ancak yaşla birlikte etkinliği azalır.
Vücudun uyarıları geç algılaması: Yaşlı bir birey susuzluk veya aşırı ısınma belirtilerini daha geç fark edebilir.
Kronik hastalıklar: Türkiye’de çok yaygın olan kalp hastalıkları, diyabet, KOAH veya böbrek rahatsızlıkları sıcak havayı daha tehlikeli hale getirir.
İlaç kullanımı: Tansiyon ilaçları, antidepresanlar, antipsikotikler, antihistaminikler veya Parkinson ilaçları ısı düzenlenmesini bozabilir.
Dr. Armand’a göre, yaşlı bireyler sıcaklık uyarılarından bile önce olumsuz etkilenebilir; yani tehlike “çok sıcak” denilen seviyeden daha önce ortaya çıkabilir.
Sıcaklıkla İlgili Hastalıklar Nelerdir?
Vücut kendini soğutamadığında sıcaklıkla ilişkili hastalıklar görülmeye başlar. Bu sorunlar hafif belirtilerden hayati tehlike oluşturan tablolara kadar uzanır.
Isı döküntüsü: Terlemenin arttığı sıcak ve nemli havalarda ortaya çıkan küçük kabarcıklı döküntüler.
Isı krampları: Özellikle sıcak havada yapılan fiziksel aktivite sonrası karın, kol veya bacaklarda ağrılı kas spazmları.
Sıcak yorgunluğu: Aşırı terleme, halsizlik, baş dönmesi, mide bulantısı ve baş ağrısı ile kendini gösteren ciddi bir tablo.
Sıcak çarpması: Vücut ısısının 39,5 °C ve üzerine çıkmasıyla oluşan tıbbi acil durum. Bilinç kaybı, kafa karışıklığı, kuru ve sıcak cilt gibi belirtilerle hızlıca ilerleyebilir ve hayati organlara zarar verebilir.
Dr. Armand sıcaklığın dolaylı etkilerine de dikkat çekiyor: “Aşırı sıcak, kalp krizi veya böbrek hasarını tetikleyebilir.”
Belirtileri Fark Ettiğinizde Ne Yapmalısınız?
Isı döküntüsü: Serin bir ortamda kalın, bölgeyi kuru tutun, pamuklu kıyafetler giyin ve gerekirse kaşıntı giderici losyon kullanın.
Isı krampları: Aktiviteyi bırakın, serin bir yere geçin ve su veya elektrolit içeren içecekler tüketin.
Sıcak yorgunluğu: Serin bir ortama geçin, bol su için, ıslak kompres uygulayın. Kusma veya uzun süren belirtilerde doktora başvurun.
Sıcak çarpması: Türkiye’de 112’yi arayın. Kişiyi serin bir yere alın, soğutmaya başlayın ancak içecek vermeyin.
Sıcak Havalarda Sağlığı Korumak İçin 4 Önemli Adım
Doğru giyinin: İnce, bol ve açık renkli kıyafetler tercih edin.
Hava durumunu takip edin: Meteoroloji Genel Müdürlüğü’nün sıcaklık ve nem uyarılarını izleyin.
Serin alanlarda zaman geçirin: Klima yoksa AVM, kütüphane, belediyenin serinleme alanları veya yaşlı merkezlerini kullanın.
Vantilatörü akıllı kullanın: Hava çok sıcaksa yalnızca vantilatör yeterli olmayabilir; bu durumda cildinizi ıslatmak veya daha serin bir ortama geçmek daha etkilidir.
İlaç Kullanıyorsanız Sıcağa Karşı Dikkat
Bazı ilaçlar sıcak havada daha büyük risk oluşturabilir. Örneğin:
Diüretikler, beta blokerler, ACE inhibitörleri, ARB’ler
Antidepresanlar ve antipsikotikler
Parkinson ilaçları
Antihistaminikler
Düzenli ilaç kullanan kişiler mutlaka doktor veya eczacıya danışmalı, ilaçları kendi kendine bırakmamalıdır.
Kalp Problemleri Olanlar İçin Sıcak Hava Önerileri
Türkiye’de özellikle hipertansiyon ve kalp yetmezliği yaygın olduğu için bu uyarılar önemlidir:
Günün en sıcak saatlerinde dışarı çıkmayın.
Evde klima yoksa serin mekânlarda zaman geçirin.
Doktor aksini söylemedikçe sık sık su için.
Solunum Sorunları Olanlar İçin Ek Önlemler
Astım veya KOAH hastalarının sıcak-nemli havadan daha fazla etkilendiği bilinir.
Hava kalitesi uyarılarını takip edin.
Hızlı etkili inhaleri yanınızda taşıyın.
Sıcak saatlerde dışarı çıkmamaya çalışın.
Böbrek Sorunları Olanlar İçin Sıcak Hava Rehberi
Böbrek hastaları için dehidrasyon çok daha tehlikelidir.
Sıvı tüketimi konusunda doktorunuzun önerilerine uyun.
Koyu idrar, ağız kuruluğu, baş dönmesi gibi belirtileri ciddiye alın.
Aşırı tuzlu, şekerli veya kafeinli içeceklerden kaçının.
Sonuç
Türkiye’de giderek artan sıcaklıklarla birlikte özellikle yaşlı bireylerin kendilerini korumaları büyük önem taşıyor. Sağlık ekibiyle birlikte kişisel bir sıcak hava planı oluşturmak, düzenli sıvı tüketmek ve aşırı sıcak saatlerden kaçınmak, sıcakla ilişkili hastalıkların büyük kısmını önleyebilir.