Tıbbi tedavilerin yan etkileri çoğunlukla baş ağrısı, mide rahatsızlığı veya uyku hali gibi istenmeyen sonuçlara yol açar. Ancak bazen beklenmeyen bir fayda da ortaya çıkabilir. Zona aşısı için durum tam olarak böyle olabilir. Son yıllarda yapılan araştırmalar, bu aşının yalnızca zona hastalığını önlemekle kalmayıp demans riskini de azaltabileceğine işaret ediyor.
Zona Hastalığı ve Aşı Kimlere Öneriliyor?
Zona, suçiçeğine yol açan virüsün yıllar sonra yeniden aktif hale gelmesiyle ortaya çıkan ağrılı, kabarcıklı bir döküntüdür. Türkiye’de de geçmişte suçiçeği geçirmiş herkes risk altındadır. Bu nedenle zona aşısı, 50 yaş üzeri yetişkinlere ve bağışıklık sistemi zayıf olan 19 yaş üstü kişilere önerilmektedir.
Demans Vakaları Artıyor
Demans, hem hastalar hem de aileleri için büyük bir yük oluşturur. Türkiye’de de nüfusun yaşlanmasıyla birlikte vaka sayılarının önümüzdeki yıllarda ciddi şekilde artması bekleniyor. Hastalık ilerlediğinde tedavi seçenekleri oldukça sınırlıdır. Bu yüzden etkili, güvenli ve kolay uygulanabilir koruyucu yöntemler çok büyük önem taşır.
Zona Aşısı Demans Riskini Nasıl Etkiliyor?
Bazı araştırmalar, zona geçiren kişilerde ilerleyen yıllarda demans riskinin arttığını gösteriyor. Bu da “zona hastalığını önlemek, demansı da önleyebilir mi?” sorusunu gündeme getirdi. Yapılan birkaç büyük çalışma, bu ihtimali güçlü biçimde destekliyor.
Örneğin:
-
300 binden fazla yetişkinin incelendiği bir araştırmada, zona aşısı olan 70 yaş üstü kişilerde demansın daha az görüldüğü rapor edildi.
-
200 binin üzerinde kişinin dahil edildiği başka bir çalışmada ise hem eski tip canlı aşıyı hem de yeni tip rekombinant aşıyı olanlarda demans riskinin yıllar içinde daha düşük olduğu bulundu. Yeni nesil aşının etkisi daha belirgindi ve bu aşıyı olanlar, eski tip aşıyı olanlara kıyasla yaklaşık 164 gün daha uzun süre demanssız yaşadı.
Doğal Deney: En Güçlü Kanıtlardan Biri
Yeni yayımlanan bir doğal deney çalışması, zona aşısı ile demans arasındaki bağlantıyı daha net ortaya koyuyor. Doğal deneyler, gerçek yaşam koşullarında bir grubun bir uygulamaya maruz kalıp diğerinin kalmadığı durumları analiz eder.
Bir ülkede uygulanan aşılama programında, doğum tarihi belirli bir tarihten sonra olanlar aşılanırken daha yaşlı olanlar kapsam dışında bırakıldı. Araştırmacılar, iki haftalık bir yaş farkıyla birbirine çok benzeyen yaklaşık 300 bin kişinin yedi yıl boyunca sağlık kayıtlarını takip etti.
Sonuçlar dikkat çekiciydi:
-
Aşı olmayanlara kıyasla aşılanan kişilerde demansa yakalanma ihtimali %3,5 daha düşüktü. Bu, yaklaşık yüzde 20 oranında bir risk azalmasına denk geliyor.
-
Aşı olan kadınlarda koruyuculuğun erkeklere göre daha belirgin olduğu görüldü.
Bu çalışma tek başına kesin kanıt sunmasa da diğer araştırmalarla birleştiğinde tabloyu oldukça güçlendiriyor.
Aşı Demansı Nasıl Önleyebilir? Olası Açıklamalar
Bilim insanlarına göre bu ilişkinin altında birkaç mantıklı biyolojik mekanizma olabilir:
-
Enflamasyonun azalması: Zona atağının önlenmesi, sinir sistemi üzerindeki kronik iltihaplanmayı azaltabilir.
-
Bağışıklık sisteminin güçlenmesi: Aşı, beyin sağlığı üzerinde dolaylı bir koruma sağlayabilecek bağışıklık düzenlemelerine yol açabilir.
-
İnme riskinin düşmesi: Zona geçiren kişilerde inme riskinin arttığı biliniyor. İnme, demansa yol açan önemli faktörlerden biri olduğundan, bu riskin azalması genel demans riskini de düşürebilir.
Sonuç: Uygunsanız Aşı Olmak İçin Ek Bir Neden Daha
Herkesin demans riskini azaltmak için yapabileceği pek çok şey var: aktif bir yaşam tarzı sürdürmek, sağlıklı beslenmek, zihni canlı tutmak gibi. Ancak yeni bulgular, zona aşısının da bu listeye eklenebileceğini gösteriyor. Aşı hem zona hastalığının ağrılı dönemlerini önlüyor hem de uzun vadeli beyin sağlığına katkı sağlayabilir.
Uygunsanız zona aşısını yaptırmak, gelecekte demans riskinizi azaltabilecek önemli bir adım olabilir. Devam eden araştırmalar, bu ilişkinin detaylarını ortaya koydukça tedavi ve korunma stratejileri de zenginleşecek.