Yeni Araştırmanın İlginç Sonuçları
Alzheimer hastalığı (AD), hem hastalar hem de yakınları için yıkıcı sonuçlar doğuran, tedavisi henüz tam olarak bulunamamış bir beyin hastalığıdır. Sağlıklı yaşam alışkanlıkları riski azaltmaya yardımcı olsa da, hastalığı tamamen önlemeye yönelik güçlü yöntemlere hâlâ ihtiyaç duyuluyor. Bu nedenle, son dönemde yayımlanan ilginç bir araştırmanın sonuçları dikkat çekiyor: Taksi ve ambulans şoförlerinde Alzheimer’dan ölüm oranı, diğer pek çok mesleğe kıyasla belirgin şekilde daha düşük.
Bu durumun, bu şoförlerin işlerini yaparken beyinlerinde oluşan yapısal değişikliklerle ilgili olabileceği düşünülüyor.
Meslek ve Alzheimer Arasındaki Beklenmedik Bağlantı
Geçmişte yapılan küçük ölçekli çalışmalar, sürekli şehir içi navigasyon yapan taksi şoförlerinin hipokampüs bölgesinde – yani mekânsal hafızadan sorumlu alanda – genişleme olduğunu göstermişti. Burası aynı zamanda Alzheimer’ın en erken etkilediği bölgelerden biri.
Yeni çalışma ise çok daha geniş kapsamlı. Üç yıl içinde yaşamını yitiren yaklaşık dokuz milyon kişinin meslek bilgileri incelendi ve 443’ten fazla meslek için Alzheimer ile ilişkili ölüm oranları hesaplandı. Sonuçlar şaşırtıcıydı.
Araştırmanın Buldukları
Taksi ve ambulans şoförlerinde Alzheimer’a bağlı ölüm oranı, diğer meslek gruplarına göre belirgin şekilde daha düşüktü. Taksi şoförlerinin ölümlerinin yalnızca %0,91’i Alzheimer ile ilişkilendirildi. Ambulans şoförlerinde bu oran %1,03’tü. Buna karşılık yönetici pozisyonundaki kişilerde oran %1,82 ile genel nüfus ortalamasına daha yakındı. Bu fark küçük görünse de Alzheimer’a bağlı ölümlerde %40’tan fazla azalma anlamına geliyor.
Benzer şekilde navigasyon gerektiren işler aynı korumayı sağlamıyordu. Örneğin pilotlar ve gemi kaptanları Alzheimer’a bağlı en yüksek ölüm oranlarına sahip meslekler arasındaydı. Otobüs şoförlerinde ise oran ortalama seviyeye daha yakındı.
İlginç bir nokta: Bu düşük risk sadece Alzheimer için geçerliydi; diğer demans türlerinde aynı sonuç görülmedi.
Neden Özellikle Taksi ve Ambulans Şoförleri?
Araştırmacılara göre bu farkın olası nedeni, bu şoförlerin sürekli gerçek zamanlı mekânsal bilgi işlemeleri ve aktif navigasyon yapmaları. Bu durum hipokampüsün hem yapısını hem de işlevini güçlendirebilir. Böylece Alzheimer’dan etkilenme ihtimali azalabilir.
Otobüs şoförleri, pilotlar ve kaptanların benzer koruma göstermemesinin nedeni ise genellikle sabit ve önceden belirlenmiş rotalarla çalışmaları olabilir. Bu da beyni aynı şekilde zorlamıyor.
Bu Sonuçların Sınırlamaları
Her gözlemsel çalışmada olduğu gibi, bu araştırmanın da kesin sonuç verdiğini söyleyemeyiz. Bulgular şu nedenlerle dikkatle değerlendirilmeli:
Bilgiler ölüm belgelerinden alındığı için meslek yanlış bildirilmiş olabilir.
Kişilerin meslek seçimleri genetik ya da bilişsel eğilimlerden etkilenmiş olabilir.
Sigara kullanımı, yaşam tarzı gibi faktörler sonuçları etkilemiş olabilir.
Özellikle taksi şoförlerinde Alzheimer’a bağlı ölüm sayısının çok az olması sonuçları istatistiksel olarak kırılgan hâle getiriyor.
Ayrıca, günümüzde navigasyonun büyük kısmı GPS’e devredildiği için bu etkinin gelecekte sürüp sürmeyeceği de merak konusu.
Bu Bulgular Alzheimer Riskimizi Azaltmaya Nasıl Yardımcı Olabilir?
Bu araştırma, özellikle navigasyona dayalı zihinsel aktivitelerin Alzheimer riskini azaltma potansiyeli olduğunu düşündürüyor. Bu nedenle şu aktiviteler teorik olarak fayda sağlayabilir:
Oryantiring, geocaching gibi yön bulma temelli açık hava aktiviteleri
Uzamsal zekâyı geliştiren bulmacalar
Mekânsal işlemeyi teşvik eden video oyunları (Tetris, Minecraft vb.)
Masa oyunları (satranç, labirent temelli oyunlar, BattleShip vb.)
Bu aktivitelerin Alzheimer riskini ne kadar etkilediği konusunda daha fazla araştırmaya ihtiyaç var. Ancak kaliteli uyku, düzenli egzersiz ve dengeli beslenme gibi bilinen koruyucu yaşam alışkanlıklarını sürdürmek hâlâ en etkili yöntem.
Sonuç
Taksi ve ambulans şoförlerinde Alzheimer’dan ölüm oranının belirgin şekilde düşük olması, hastalığın önlenmesine dair yeni bir kapı aralıyor. Bu sonuçlar gelecekte daha kapsamlı çalışmalarla doğrulanırsa, Alzheimer’ın nedenlerini ve nasıl önlenebileceğini anlamamızda önemli bir rol oynayabilir.