Sosyal medyada takip ettiğiniz fenomenler, hayranı olduğunuz müzisyenler, dizilerdeki karakterler ya da gerçek hayatta hiç tanımadığınız ünlüler… Onlarla ilgili her detayı biliyor, paylaşımlarını kaçırmıyor ve sanki hayatınızın bir parçasıymış gibi hissediyor olabilirsiniz. İşte bu tek taraflı duygusal bağlara parasosyal ilişki deniyor.
Günümüzde giderek yaygınlaşan bu ilişkiler, tıpkı gerçek hayattaki bağlar gibi hem yararlı hem de zararlı etkiler taşıyabiliyor.
Parasosyal İlişkiler Neden Ortaya Çıkar?
İnsan doğası gereği sosyal bir varlıktır. Binlerce yıl boyunca hayatta kalmak için diğer insanlara güvenmek ve grupla yaşamak zorunda kaldık. Bu yüzden düzenli olarak maruz kaldığımız kişilere —ister gerçek ister kurgusal olsun— doğal olarak bağ kurarız.
Sosyal medyada içerik üreticilerini her gün görmek, dizilerdeki karakterlerin duygularını izlemek veya kitap kahramanlarının hayatına dahil olmak, zamanla bizi onlara yakın hissettirir. Üstelik söz konusu kişi dikkat çekici, ilgi uyandırıcı veya duygusal olarak etkileyiciyse, bağ daha da güçlenir.
Parasosyal İlişkilerin Olumlu Etkileri
Bu tür bağlar, hayatı tekdüze hale geldiğinde renk katabilir.
Bazen motive eder, bazen öğretir, bazen de yalnızlık hissini azaltır. Sevilen bir dizi, sıkı takip edilen bir fenomen veya bir sporcunun azmi, insanlarda ilham etkisi yaratabilir.
Çocuklar, çizgi film karakterlerinden doğru–yanlış hakkında önemli dersler çıkarabilirken; gençler sevdikleri sporcuları örnek alarak daha disiplinli olabilir.
Hatta yapılan araştırmalar, parasosyal ilişkilerin bazı durumlarda ruh sağlığı konularındaki önyargıları azaltabildiğini bile gösteriyor.
Parasosyal İlişkilerin Riskleri
Her şey gibi bu bağların da karanlık bir yüzü var.
Unutmamak gerekir ki bu kişiler sizi tanımıyor ve sizinle gerçek bir bağ içinde değiller. Yani ilişki tek taraflıdır ve bu durum, aşırı güvenildiğinde yalnızlık hissini pekiştirebilir. Bu da depresyon, kaygı ve sosyal izolasyon gibi sorunlara zemin hazırlayabilir.
Ayrıca takip edilen kişi olumsuz bir yaşam tarzı, sağlıksız alışkanlıklar veya değerlerle öne çıkıyorsa, özellikle çocuk ve gençler bundan olumsuz etkilenebilir.
Bir Parasosyal İlişkinin Sorun Olduğunu Nasıl Anlarsınız?
Bazı davranışlar alarm işareti olabilir:
-
Gerçek arkadaşlarınızla buluşmak yerine sevdiğiniz karakterle ilgili içerikleri izlemeyi tercih ediyor musunuz?
-
Bir fenomen veya ünlü, “bana güven” diyerek sizi belirli bir davranışa yönlendiriyor mu?
Bazı içerik üreticileri, takipçileriyle kurdukları bu tek taraflı bağları para kazanmak için kullanabilir. Bu nedenle dikkatli olmak önemlidir.
Parasosyal Bağdan Gerçek Bağlara Geçiş
Parasosyal ilişkiler tamamen zararlı değildir; doğru dozda olduklarında eğlenceli ve destekleyici olabilirler. Ancak bunlara fazla sığınmak yerine gerçek hayatta ilişkiler kurmak çok daha sağlıklıdır.
Bu süreç zor gelebilir ama küçük adımlarla başlamak mümkündür:
Bir arkadaşla yemeğe çıkmak, aileyle daha çok zaman geçirmek, daha fazla göz teması kurmak, kucaklaşmak gibi basit şeyler bile sosyal bağları güçlendirir ve insanların kendini daha iyi hissetmesini sağlar.
Sonuç olarak, sevdiğiniz karakterlere veya fenomenlere ilgi duymanız tamamen doğal. Ancak gerçek hayatın yerini almaya başladıklarında durup düşünmekte fayda var. Çünkü sizi gerçekten besleyen ve ihtiyaçlarınızı karşılayan şey, tek taraflı değil karşılıklı bağlardır.