Ünlü bir komedyenin 2014’teki trajik ölümünden sonra yapılan otopsi, aslında çok az kişinin bildiği bir gerçeği ortaya çıkardı: Lewy cisimciği demansı (LBD). Alzheimer kadar gündemde olmasa da, bu hastalık, nörodejeneratif demansların en yaygın ikinci nedeni. Uzmanlar, bu hastalığın toplum tarafından daha iyi anlaşılması için çalışmaların arttığını belirtiyor.
Lewy Cisimciği Demansı Nedir?
LBD iki ana grupta incelenir:
• Lewy cisimciği demansı (DLB)
• Parkinson hastalığı demansı (PDD)
Her ikisinin temelinde, beyinde biriken “Lewy cisimleri” adı verilen anormal protein kümeleri bulunur. Bu birikimler düşünme, hareket, algı ve davranışla ilgili bölgeleri etkiler.
Hastalık ilerleyicidir ve maalesef tedavi edilemez, ancak bazı kişiler uygun ilaç ve bakım yöntemleriyle yaşam kalitelerini uzun süre koruyabilir. Ortalama yaşam süresi yaklaşık yedi yıl olsa da bu süre kişiden kişiye büyük farklılık gösterebilir.
Ne Kadar Yaygın?
Türkiye’de net istatistik bulunmasa da, dünyada milyonlarca insan bu hastalıkla yaşıyor. Uzmanlara göre, çok sayıda kişinin yanlış teşhis aldığı veya hiç doktora başvurmadığı tahmin ediliyor. Çoğu vakada semptomlar 50 yaş sonrası ortaya çıkıyor, bu nedenle nüfus yaşlandıkça görülme sıklığının artması bekleniyor.
Alzheimer ile Benzerlikleri
LBD, Alzheimer’a benzer şekilde düşünme, problem çözme, odaklanma ve günlük yaşam becerilerinde bozulmaya yol açar. Başlangıçta hafif daralmalar görülür, zamanla kişinin kendi bakımını yapamayacağı noktaya kadar ilerleyebilir.
Alzheimer’dan Farkları
LBD’de bilişsel sorunların seyri daha farklıdır. Alzheimer’da hafıza ilk etkilenen becerilerden biridir. LBD’de ise erken dönemde;
• problem çözme zorluğu
• mekânsal algı bozukluğu
• dalgalanan dikkat
gibi belirtiler öne çıkar.
Görsel halüsinasyonlar da LBD’de çok daha erken dönemde görülür. Kişi, evde insan veya hayvan gördüğünü söyleyebilir. Bu halüsinasyonlar genelde tehditkâr değildir.
Diğer Öne Çıkan Belirtiler
• Rüyaları canlandırma: REM uykusu davranış bozukluğu olarak bilinir ve çoğu zaman düşünme sorunlarından önce ortaya çıkar.
• Hareket bozuklukları: Parkinson’a benzer yavaşlık, kas sertliği, titreme ve düşme eğilimi görülebilir.
• Sanrılar: Hastalık ilerledikçe yanlış inançlar ve karmaşık düşünceler gelişebilir.
DLB ve PDD Nasıl Ayırt Edilir?
Ayırt etmede kullanılan temel kriter zamanlamadır.
• PDD: Parkinson teşhisi aldıktan en az bir yıl sonra bilişsel sorunlar belirginleşirse koyulur.
• DLB: Bilişsel sorunlar daha erken başlar veya hareket belirtileri yokken ortaya çıkar.
Bu ayrım tam olarak keskin değildir; güncel yaklaşım bu iki durumu aynı hastalık spektrumunun farklı noktaları olarak değerlendirmektedir.
Kimler Risk Altında?
LBD için bilinen en güçlü risk faktörü yaştır. Bunun dışında:
• bazı genetik faktörler
• kafa travmaları
• erkek cinsiyet
riskle ilişkilendirilmiştir.
Parkinson riskini artıran yaşam tarzı faktörleri (toksik maddelere maruz kalma, hareketsizlik vb.) LBD için de rol oynayabilir, ancak bu konuda araştırmalar sınırlıdır.
Nasıl Teşhis Edilir?
DLB tanısı, özellikle şu belirtiler bir aradaysa düşünülür:
• düşünmede dalgalanmalar
• görsel halüsinasyonlar
• uyku bozuklukları
• hareket sorunları
Diğer hastalıkları dışlamak için kan testleri, beyin görüntülemeleri ve nöropsikolojik değerlendirmeler yapılır. Ancak erken evrede tanı koymak zordur; belirtiler genellikle farklı hastalıklarla karıştırılır.
Tedavi Seçenekleri
LBD’nin kesin bir tedavisi yoktur, ancak belirtileri yönetmeye yardımcı çeşitli yöntemler vardır:
• bilişsel sorunlar için ilaçlar
• Parkinson benzeri hareket sorunlarına yönelik tedaviler
• uyku problemleri için düzenleyici terapiler
• fizik tedavi ve danışmanlık
Önemli bir detay da bazı ilaçların LBD’de ciddi ve hatta ölümcül yan etkilere yol açabilmesidir. Özellikle halüsinasyonları hedefleyen bazı ilaçlar motor fonksiyonları kötüleştirebilir, bu nedenle uzman kontrolü şarttır.
Sonuç
Lewy cisimciği demansı, Alzheimer kadar bilinir olmasa da etkileri son derece ciddidir. Erken belirtiler genellikle gözden kaçtığı için toplumda farkındalığın artırılması büyük önem taşır. Türkiye’de yaşlanan nüfusla birlikte bu hastalığın daha sık görülmesi mümkündür.
Doğru tanı, uygun tedavi ve aile desteği ile LBD’li kişilerin yaşam kalitesi önemli ölçüde artırılabilir.