Salmonella, gıda kaynaklı enfeksiyonların en bilinen nedenlerinden biridir ve salmonelloz adı verilen gıda zehirlenmesine yol açabilir. Çoğu kişi bu bakteriyi çiğ tavuk veya yumurtayla ilişkilendirse de, aslında çok daha geniş bir yelpazede karşımıza çıkabilir. ABD’de her yıl yaklaşık 1,35 milyon kişiyi hastalandırdığı bilinen bu bakteri, ülkemizde de yaygın gıda zehirlenmesi nedenleri arasındadır.
Türkiye’de bir üniversite hastanesinde görev yapan bir enfeksiyon hastalıkları uzmanı, Salmonella’nın bazen sinsi bir şekilde ilerleyebildiğini ve nadir de olsa damarlar gibi beklenmedik bölgelerde ciddi enfeksiyonlara yol açabildiğini belirtiyor. Uzmanın anlattığı bir vaka örneğinde, karın ana atardamarında iltihaplanmış bir anevrizmanın bile Salmonella kaynaklı olduğu tespit edilmiş.
Salmonella Nasıl Bulaşır?
Salmonella çoğunlukla çiğ veya az pişmiş gıdalarla bulaşır. Özellikle pane yapılmış çiğ tavuk ürünleri, az pişmiş yumurta, pastörize edilmemiş süt, kıyma, organik yeşillikler, kavun, fındık ezmesi, çiğ kurabiye hamuru ve hatta un bile bakteri kaynağı olabilir.
Evde yetiştirilen kümes hayvanları, kaplumbağa ve kurbağa gibi küçük evcil hayvanlar da Salmonella taşıyabilir. Kontamine gıdalara dokunup elleri ağza götürmek veya elleri yıkamadan başka yüzeylere temas etmek de bulaşma riskini artırır.
Uzmanlar, bakterinin dışkıda ve toprakta uzun süre canlı kalabildiğini, nemli ortamlarda ise çeşitli yüzeylerde kolayca tutunabildiğini vurguluyor.
Salmonella Hangi Belirtilere Yol Açar?
En yaygın tablo gastroenterittir ve genellikle mide bulantısı, karın krampları ve ishalle kendini gösterir. Semptomlar genellikle bakteriyi aldıktan birkaç saat sonra başlar ve çoğu kişi iki ila üç gün içinde kendiliğinden iyileşir.
Bazı kişilerde belirtiler çok hafif olabilir; örneğin şüpheli bir yerden yenilen bir yemek sonrası birkaç günlük mide bozulması ile sınırlı kalabilir.
Ancak yüksek ateş, şiddetli karın ağrısı, kanlı ishal veya yoğun halsizlik gibi şikâyetler durumunda doktora başvurmak gerekir.
Tedavi Nasıl Yapılır?
Çoğu vaka antibiyotik gerektirmez ve kişi bol sıvı alarak iyileşebilir. Su ve elektrolit içecekleri kaybedilen sıvıyı yerine koymaya yardımcı olur.
Şu durumlarda sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır:
• 39°C’nin üzerinde ateş
• Üç gün içinde düzelmeyen ishal
• Kanlı dışkılama
• Sıvı almayı engelleyen yoğun kusma
Uzmanlar antibiyotik kullanımının her zaman tercih edilmediğini belirtiyor; çünkü antibiyotik alan bazı kişiler bakteriyi daha uzun süre dışkıyla atarak çevrelerine bulaştırabilir.
Kimler Daha Fazla Risk Altında?
Bazı kişiler Salmonella enfeksiyonunu daha ağır geçirir. Risk grupları şunlardır:
• 65 yaş üzeri yetişkinler
• Hamile kadınlar
• 5 yaş altı çocuklar
• Bağışıklık sistemi zayıf olan kişiler (kanser tedavisi görenler gibi)
Nadir de olsa bakteri kana karışarak kemiklere, idrar yollarına, eklemlere veya beyin-omurilik sıvısına yayılabilir. Damar yapısında önceden problemi olan kişilerde ise ciddi damar enfeksiyonlarına yol açabilir.
Salmonella’dan Nasıl Korunabilirsiniz?
Gıda güvenliği ve hijyen kurallarına dikkat ederek Salmonella riskini büyük ölçüde azaltmak mümkündür. Uzmanların önerileri:
• Çiğ gıdalarla temas eden kesme tahtalarını ve mutfak ekipmanlarını sıcak su ve sabunla yıkayın; sebze-meyve, et ve balık için ayrı tahtalar kullanın.
• Bozulabilir yiyecekleri iki saatten fazla oda sıcaklığında bekletmeyin, buzdolabına kaldırın.
• Yiyecek hazırlamadan önce, tuvalet sonrası, hayvan temasından sonra mutlaka elleri sabunla en az 20 saniye yıkayın.
• Evcil hayvanların dışkısını temizlerken hijyene ekstra dikkat edin.
• Küçük çocukların kaplumbağa, kurbağa, ördek, tavuk gibi yüksek riskli hayvanlara temasını sınırlayın.
• Yaşlılar ve bağışıklığı zayıf kişiler gıdaları iyice yıkayıp tam pişmiş şekilde tüketmelidir.
• Organ nakli geçiren kişilerin sürüngen veya amfibi türlerini evcil hayvan olarak beslememesi önerilir.
Uzmanlar, aşırıya kaçmadan ama özellikle evde hassas bireyler varsa gıda hijyenine özen göstermenin önemli olduğunun altını çiziyor.